Sunucu kiralama sayfalarında dört terim yan yana durur: VPS, VDS, dedicated ve bulut. Teknik olarak hepsi "size ayrılmış işlem gücü" satar; fark, bu gücün nasıl bölündüğünde ve komşularınızın sizi ne kadar etkileyebildiğindedir.
Kısa tanımlar
| Tür | Ne satılır | Kaynak paylaşımı | Tipik kullanım |
|---|---|---|---|
| VPS | Sanal sunucu | vCPU ve RAM çoğu zaman diğer müşterilerle paylaşımlı (overcommit) | Küçük siteler, test ortamı, ajans projeleri |
| VDS | Sanal sunucu | vCPU ve RAM size ayrılmış | Yoğun trafikli site, veritabanı, oyun sunucusu |
| Dedicated | Fiziksel makine | Yok; makine tamamen sizin | Büyük yük, lisans veya uyumluluk şartları |
| Bulut | Sanal sunucu + API | Plana göre paylaşımlı veya ayrılmış | Saatlik ölçekleme, otomasyon, çok bölgeli kurulum |
VPS: sanallaştırılmış, paylaşımlı
VPS (Virtual Private Server), tek bir fiziksel sunucunun KVM, OpenVZ veya LXC gibi bir sanallaştırma katmanıyla bölünmesidir. Her müşteri kendi işletim sistemini kurar ve root erişimi alır. Çoğu sağlayıcı fiziksel çekirdekleri birden fazla müşteriye satar; buna "overcommit" denir. 4 vCPU yazan bir planda aynı fiziksel çekirdeği aynı anda birkaç sanal sunucu kullanabilir. Komşular boştayken hızlıdır, hepsi çalışırken yavaşlar.
Bu, VPS'i kötü yapmaz. Küçük bir WordPress sitesi, bir staging ortamı veya bir Discord botu için çoğu zaman yeterlidir ve fiyatı bu yüzden düşüktür.
VDS: sanallaştırılmış, ayrılmış
VDS (Virtual Dedicated Server) de sanal bir sunucudur; fark, sağlayıcının size sattığı vCPU ve RAM'i başka kimseye satmamasıdır. 4 vCPU 8 GB RAM yazıyorsa o çekirdekler ve bellek yalnızca sizin sanal makinenize ayrılmıştır. Disk ve ağ genelde hâlâ paylaşımlı olabilir; bunu planın açıklamasında kontrol etmek gerekir.
Performans farkı özellikle işlemcinin sürekli dolu olduğu işlerde (veritabanı, derleme, video işleme) görünür. Sakin bir web sitesi VPS ile VDS arasındaki farkı çoğu zaman hissetmez.
Türkiye'de terimler neden karışık?
Yurt dışında VDS terimi seyrek kullanılır; "VPS with dedicated resources" veya "dedicated vCPU" denir. Türkiye'de ise VDS ayrı bir ürün kategorisi olarak yerleşmiştir ve çoğu sağlayıcı iki ayrı sayfa açar: VPS (paylaşımlı, ucuz) ve VDS (ayrılmış, daha pahalı).
Bu yüzden karşılaştırma tablolarımızda VPS ve VDS'i ayrı tutuyoruz. Aynı sağlayıcının 4 vCPU planı VPS sayfasında 400 ₺, VDS sayfasında 900 ₺ olabilir; ikisini aynı satıra koymak yanıltıcı olur. Ancak dikkat: bazı sağlayıcılar "VDS" adı altında aslında paylaşımlı kaynak satar. Planın açıklamasında "dedicated CPU", "ayrılmış kaynak" veya "%100 CPU garantisi" gibi bir ifade yoksa VDS etiketine tek başına güvenmeyin.
Dedicated: fiziksel makine
Dedicated sunucu, veri merkezindeki fiziksel makinenin tamamının size kiralanmasıdır. Sanallaştırma katmanı yoktur; donanımı doğrudan siz yönetirsiniz. Avantajı öngörülebilir performans ve büyük kaynaklarda (64 GB RAM, iki adet 1 TB NVMe gibi) birim fiyatın düşmesidir. Dezavantajı esnekliğin azalmasıdır: RAM artırmak için destek talebi açmanız, bazen bakım penceresi beklemeniz gerekir. Donanım arızası da sizin sorununuz olur; yedekleme stratejisi şarttır.
Fiyat olarak dedicated genelde aylık birkaç bin liradan başlayan bir banttadır. 8 vCPU ve 32 GB RAM'e ihtiyacınız yoksa çoğu zaman gerekmez.
Bulut sunucu: saatlik ve API'li
"Bulut sunucu" pazarlama açısından geniş bir terimdir. Tablolarımızda şu anlama gelir: sunucu bir panel veya API üzerinden dakikalar içinde açılıp kapatılabilir, saatlik faturalandırma vardır ve disk imajı, yedek, özel ağ gibi bileşenler ayrı ayrı eklenebilir. Kaynaklar plana göre paylaşımlı da olabilir, ayrılmış da.
Bulut, yükü sık değişen projeler için mantıklıdır: kampanya günü iki kat kapasite açıp gece kapatabilirsiniz. Sabit yükte 7/24 çalışan tek bir makine için aynı kaynağın aylık VDS fiyatı genellikle daha düşüktür.
Hangisi yeter?
- Kişisel site, blog, küçük kurumsal site: paylaşımlı hosting çoğu zaman yeter; sunucu almak gerekmez.
- Birden fazla site, kendi yazılımınız, Node.js veya Python uygulaması: 2 vCPU 4 GB RAM bir VPS.
- Veritabanı ağırlıklı uygulama, e-ticaret, günlük 20 bin ve üzeri ziyaret: VDS veya "dedicated vCPU" seçeneği.
- Sürekli %80 üzeri işlemci kullanımı, 32 GB üzeri RAM, özel donanım şartı: dedicated.
- Yük gün içinde 3–5 kat değişiyor, altyapıyı kodla yönetiyorsunuz: bulut.
Fiyat karşılaştırırken
Tablolarımızda her satırda vCPU, RAM, disk ve trafik yan yana durur; "₺/vCPU" ve "₺/GB RAM" sütunları da vardır. VPS ile VDS'i yan yana koyduğunuzda VDS'in birim fiyatı daha yüksek çıkar; bu normaldir, ayrılmış kaynak satın alıyorsunuz. Karar verirken önce iş yükünüzün gerçekten ayrılmış işlemci gerektirip gerektirmediğini düşünün, sonra fiyata bakın.